سفال كلپورگان پس از 7 هزار سال سابقه

يك سنگ بزرگ قرمز، 3 سنگ كوچك، يك كاسه آب و يك تخته چوب كوچك، ابزار كار زني به نظر هفتاد ساله است كه دهها سال است سعي در حفظ سنت پيشينيان خود دارد تا خاك را به كيمياي تاريخ مبدل كند.

زنان بلوچ كه در كلپورگان به فعاليت مشغولند هزاران سال است شاهكار هنر پارينه سنگي را در خود حفظ كرده و با تمام مشكلات زندگي حس هنرمندانه باطن خود را پرورش مي‌دهند.

اكنون كوره‌هاي سفال‌پزي كلپورگان كه نام دومين كارگاه سفال دنيا و تنها موزه زنده سفال را با خود يدك مي‌كشد به علت نبود سوخت خاموش است و به نظر مي‌رسد حفظ سنت‌ها تنها با فقر و بيچارگي همراه بوده و كسي جز اين چند پيرزن با صلابت به فكر آن نيست.

"دلمراد دهواري" مسئول كارگاه سفال كلپورگان مي‌گويد: حداقل 35 روز بايد به دنبال سوخت برويم تا مقدار كمي پيدا كنيم و همين امر باعث مي‌شود روزهاي متمادي سفال‌ها روي هم بماند و پخته شود و سفال نپخته مشتري خود را نيز از دست مي‌دهد.

هيچ تكنولوژي وارد كلپورگان نشده است، آيا اگر كسي سعي در حفظ سنت‌هاي 7 هزار سال پيش دارد، خود نيز بايد به همان روش زندگي كند؟

پيرزن‌هاي 70 و 75 ساله كه هر كدام 40 تا 45 سال سابقه كار دارند ولي بيمه نيستند و اگر روزي چشمان و دستان هنرمندشان ياراي كار نداشت اميدي به ادامه زندگي ندارد.

قدمت تاريخي سفال كلپورگان موجب شهرت جهاني آن شده است به طوري كه حتي يافته‌هاي باستان‌شناسي بيانگر آن است كه ظروف سفالي به دست آمده از شهر سوخته نيز همگي از كلپورگان تامين و با شتر به اين شهر منتقل مي‌شده است.

"عبدالسلام بزرگ‌زاده" معاون صنايع‌دستي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري سيستان و بلوچستان ساخت بعضي ظروف در كلپورگان را مؤيد قدمت 7 هزار ساله آن مي‌داند و مي‌گويد: ظرفي در اين روستا ساخته مي‌شود كه به "عود دودكن" مشهور است، در قديم نگهدارنده خاكستر مرده بوده و شبيه به آرامگاه حافظ است.

وي مي‌افزايد: ايرانيان قديم قبل از ورود اسلام زرتشتي بودند كه در اين آيين مرده سوزي وجود نداشت و اين رسم به دوره ما قبل آن يعني آيين مهر پرستي مي‌رسد. تفاوت هندوها با مهر پرستان در همين ظروف بود، زيرا هندوها خاكستر مرده‌ها را به دل رودخانه گنگ مي‌سپردند ولي مهرپرستان خاكستر اجساد رفتگان خود را در اين ظروف نگه مي‌داشتند.

بزرگ‌زاده اين روستا را جزء 7 روستاي هدف گردشگري استان مي‌داند و خاطرنشان مي‌كند: متاسفانه هيچ فروشگاهي براي عرضه كالاهاي دست ساخته اين زنان عاشق بلوچ در روستا وجودندارد، در صورتي كه با ايجاد چند مغازه در اطراف كارگاه و نمايش روند توليد آثار هنري مي‌توان حتي بهتر از ماسوله گردشگران را به اين منطقه جذب كرد.

وي اختصاص نيافتن اعتبارات را در بخش صنايع‌دستي مهمترين عامل ركورد آن دانست گفت: نه تنها بايد به شكلي جدي از هنرمندان روستاي كلپورگان حمايت كرد بلكه بايد دولت اجناس آنها را حتي در صورت ضرر، خريداري كند تا با طيب خاطر به زندگي ادامه دهند.

روستاي كلپورگان در سيستان و بلوچستان با سفالينه‌هاي تاريخي و با شهرت جهاني شاهكار انديشه و هنر زنان سيستان و بلوچستان در سرزمين ايران است كه نسل به نسل و سينه به سينه از مادران به دختران بلوچ منتقل شده و گذشت و گذشت زمان و حوادث تاريخ نه تنها از اصالت آن كم نكرده بلكه بيش از پيش بر ارزش‌هاي هنري آن افزوده است.

خالقان سفال كلپورگان در طول تاريخ هميشه زنان بوده‌اند. آنها از چرخ براي سفالگري‌، استفاده نمي‌كنند بلكه سفال را با دست مي‌سازند و براي تزيين سطح آن از اشكال خاص هندسي استفاده مي‌كنند كه قدمتي طولاني دارد.

تمام تزيينات سفالينه‌ها نمادهاي تجديدي و ذهني هستند كه نسل به نسل به يادگار مانده و حكايت از خواست‌هاي روحي هنرمند مي‌كند و گاهي نشانگر اعتقادات و باورهاي نشأت گرفته از محيط است.

هنرمندان كلپورگاني "گل هاجك" را از كوهي به نام "شكوتك" تهيه مي‌كنند و با سنگ مخصوص مدوري مي‌كوبند تا خرد و نرم شود و پس از الك كردن خاك را همراه با آب در حوضچه‌اي مي‌ريزد و به شيوه‌‌هاي كاملاً سنتي آن را تصفيه مي‌كنند، آب گل آلود يك تا دو روز در حوضچه مي‌ماند و پس از آن آب را تخليه مي‌كنند و گل ته‌نشين شده را بر مي‌دارند و پس از ورز دادن براي ساخت سفال آماده مي‌كنند.

گل ورز داده شده را درون بشقاب مانندي از جنس سفال كه كف آن تكه پارچه كتاني قرار داده‌اند مي‌گذارند و با دست، ظرف مورد نظر را مي‌سازند، انگشت شصت پا نقش موتور چرخ سفال را بازي مي‌كند و با چرخاندن ظرف زيرين و كشيدن ديواره ظرف سفالينه‌اي تازه شكل مي‌گيرد.

هنرمندان گوشه‌نشين و دور افتاده سفالكار در كلپورگان كه مشكلات بسياري در اشاعه هنر گذشتگان خود تحمل كرده‌اند از حداقل امكانات نيز بي‌بهره‌اند. در هواي سرد زمستان و در گرماي نفس گير تابستان، همان حصير زير انداز و گل و سنگ و چوب است كه همدم دستان پينه بسته آنان است.

ناگفته پيداست كه حفظ تمدن، تاريخ و ارزش‌هاي قديمي از اهميت ويژه‌اي برخوردار است و وظيفه ماست كه اين هنر اصيل را براي نسل جديد حفظ كنيم، همچنان كه گذشتگان اين مهم را به خوبي انجام دادند.

سوزن دوزي بلوچي  هنري  در آستانه  نابودي

طرح‌های زیبای سوزن‌دوزی که عصاره درد‌دل‌های زنانه و بازتاب خاطرات تلخ و شیرین قومی در طول تاریخ به شمار می‌رود، امروز در کشورهای همسایه به صورت مهر در‌آمده و بر لباس های محلی بلوچستان نقش می‌بندد تا ارزان به بازار عرضه شوند.

سوزن‌دوزی، نور چشم سند هویت و پشتوانه زنان بلوچ است که اگر به این شیوه مورد تهدید قرار گیرد و نقوش منحصر به فرد آنها به شکلی بی‌کیفیت و به جای محصولات کشورمان در کشورهای دیگر استفاده شود بازار خود را به راحتی از دست می‌دهد.

"سلطان کرد" مسئول مرکز آموزش شهرستان خاش، صنایع دستی را نشأت گرفته از اندیشه، تفکر و طبیعت اطراف هنرمندان دانسته و در این‌باره می گوید: خاش آداب و رسوم کهن و برجسته ای دارد که با توجه ویژه دستگاه‌های متولی صنایع‌دستی می‌تواند استعدادهای درخشان و بالقوه‌ای را در هنرهای سنتی به فعلیت برساند، اما به دلیل فقر و نبود امکانات آموزشی و اداری و حتی یک خط تلفن، این جریان مهم صنعتی، اقتصادی و هنری بی‌رونق است.

وی معتقد است: بر خلاف انتظار، صنعت مدرن نتوانسته عرصه صنعت دستی را تنگ کند، بلکه بر اشتیاق مردم نیز افزوده است؛ زیرا صنایع دستی تنها تولید کالا نیست، بلکه خصوصیات فرهنگی و ویژگی‌های اقوام و ملت‌ها را انتقال می دهد.

کرد می‌افزاید: سوزن دوزان خاش نقوش هندسی و اصیل بلوچی بر لباس‌های خود می‌دوزند، اما به د لیل ورود بی‌رویه کالاهای پاکستان و افغانستان که به تقلید از این طرح‌ها دوخته شده و با قیمت بسیار پایین‌تر در بازار به فروش می‌رسد، با استقبال کمی روبروست.

وی صنایع دستی را از معدود صنایعی می داند که 4 محور اشتغال، تولید، صادرات و هویت ملی را با خود دارد و می‌گوید: هنرمندان این صنعت پیام‌گویان خاموش و سفیران پرتوان فرهنگی در داخل و خارج کشور هستند که شکوه و افتخار هنر ایرانی را به گوش تمام جهانیان می‌رسانید، اما به دلیل فقر و نبود امکانات به راحتی کنار گذاشته شده‌اند و دیگر کشورها بازارشان را به دست گرفته‌اند.

مسئول مرکز آموزش شهرستان خاش طرح تولید مانتو با آستین و یقه سوزن‌دوزی شده را متعلق به این شهرستان دانسته و اظهار می‌دارد: این طرح 4 سال پیش توسط هنرمندان خالش ارائه شد، اما با وجود اینکه، این طرح با استقبال بسیار خوبی در تهران و شهرستان ها رو به رو شد، هیچ نفعی برای هنرمندان این ناحیه نداشت و پی‌گیری های ما نیز به نتیجه نرسید!

شهرستان خاش جزء مناطق سردسیر استان سیستان و بلوچستان بوده و به برکت کوه تفتان و آتشفشان نیمه فعال آن، از پوشش گیاهی متنوعی برخوردار است. «خاش» به گویش بلوچی خواش تلفظ شده، به معنای «خوش آب و هوا» بوده و از خرم در زبان پهلوی گرفته شده است.

ميراث بلوچستان در ورطه تاراج  براستي چرا؟

بي‌سبب نيست كه بلوچ‌هاي پس ازحمله مغول‌ها به شهر گلشن و ويراني آن،       اين شهر را جالق ناميدند

"جالق" در زبان بلوچي به معناي "له شده" است؛ اين نام تا ابد نشان‌دهنده خوي وحشي مغولان است و حافظه تاريخي اين مردمان را به رخ مي‌كشد.

براي يافتن امنيت در سيستان‌وبلوچستان بايد اين پديده را در طول تاريخ جستجو كنيم ، جالب اينكه مسئله امنيت در قلعه‌هاي اين استان بيشترين اهميت را دارد، ديوارهاي بلند و شيب‌دار، راهروهاي مخفي و تيركش‌هاي داخل قلعه‌ها كه با محاسبه‌اي شگفت‌انگيز، قلب ورودي‌هاي قلعه را نشانه مي‌رود، ساخت اين بناها در بلندترين نقطه و بر لبه پرتگاه‌ها و... تنها روايت ذهني پريشان از تهاجمي تاريخي است.

زماني متوجه نگاه نادرست امنيتي خود به اين استان ايران مي‌شويم كه چنين روايتي را از زبان "محمدعظيم بارك‌زايي" كه در قلعه سب سراوان متولد شده و چندين قلعه موروثي خاندان خود را به سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري واگذار كرده، بشنويم: "نادرشاه با خاندان بارك‌زايي پيوندي قوي داشت و زماني كه از لشكركشي هند بازمي‌گشت، در وضعيتي بود كه خاندان من به‌سادگي مي‌توانستند او را كشته و مالك ايران شوند، اما چنين نكردند". اين مسئله را به روايت فوق بيفزايم كه نادرشاه غنايم جنگي خود را در نزديكي همين استان نهان مي‌كرد و اگر به مردم اين ديار بدگمان بود، چگونه چنين ريسكي را مي‌پذيرفت؟

نادرشاهي كه به‌شدت روي مقوله امنيت حساس بود و همين بس كه چشمان پسرش را به‌همين دليل از حدقه بيرون كشيد!

تهران بزرگ بايد در نگاه امنيتي خود به اين استان تجديدنظر كند و با تأملي تاريخي و شكيبي درخور مسئولي بلندانديش، به سيستان‌وبلوچستان بنگرد؛ چرا كه كليد حل بسياري از مشكلات در اين ديار، مسئله امنيت است.

امنيت حتي در مباحث ميراث فرهنگي تأثيري ريشه‌اي دارد. متأسفانه بسياري از بناهاي تاريخي اين منطقه به دليل عدم امكان محافظت درحال نابودي هستند. براي مثال كوه‌خواجه در ارتفاع 900 متري از سطح دريا و با وسعتي شگفت‌انگيز، بارها به‌طور غيرمجاز حفاري شده است.

سخنان "حسن‌علي شهركي" رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان در اين خصوص شنيدني است: "براي حفاظت از چنين بناهاي تاريخي، نخستين‌بار بحث دوربين‌هاي مدار بسته را پيشنهاد كرديم، تا محافظان بي آنكه امنيت جاني آنها به‌خطر افتد، از بنا محافظت كنند.

درحال‌حاضر، چهار تن از افراد يگان حفاظت با كمترين امكانات از اين بناي عظيم به‌صورت گردشي محافظت مي‌كنند.

نخستين مسئله مهم براي ما، حفظ جان اين نيروها از طمع سوداگران است. سازمان از اين طرح استقبال كرده است، اما متأسفانه هنوز برق به كوه‌خواجه نرسيده و فرماندار زابل قول داده تا بهار سال آتي برق را به اين بناي به يادگار مانده از اشكانيان منتقل كند.

اين كار هم كه انجام شود، حداقل تا چند سال آينده توان ايجاد چنين سيستمي براي ديگر بناهاي تاريخي استان را نداريم و بايد روي كمك و ياري مردم استان حساب ويژه‌اي باز كنيم. رسيدن به چنين افقي نيازمند عبور از مقوله‌اي پيچيده است و اين يعني نياز استان به تغيير نگرش".

بارك‌زايي حدود 17 سال كارمند سازمان ميراث فرهنگي بوده و 7 سال مسئوليت سازمان ميراث فرهنگي منطقه بلوچستان را برعهده داشته و درحال‌حاضر نيز مدير اداره ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري شهرستان سراوان است.

وي 4 در منبت‌كاري شده قلعه‌هاي سراوان، ازجمله قلعه سب را خود از خانه متخلفان بيرون كشيده بي‌هيچ واهمه‌اي اعلام مي‌كند: "در زمان مديريت پيشين سازمان، 2 سال تنها 50 هزار تومان اعتبار به اداره ميراث فرهنگي سراوان اختصاص يافت؛ از اين رو، خود پول آب، برق و تلفن اداره را پرداخت كردم؛ حتي براي مرمت اضطراري بسياري از بناها به‌دليل نبود ماشين و هزينه كرايه، كارگران را با گاري به‌محل رساندم".

آيا چنين عملكردي كه مورد تأييد كاركنان سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان است، ثابت نمي‌كند كه براي محافظت از ميراث ايرانيان در اين استان، نيازمند كمك مردم هستيم؟! مسئله‌اي كه سردار "عباسعلي روحي" فرمانده يگان حفاظت نيز بارها بر آن تأكيد داشته است.

اهميت تاريخي و ميراثي سيستان‌وبلوچستان را زماني درمي‌يابيم كه نگاهي گذرا به تاريخ اين ديار داشته باشيم. در بررسي‌هاي باستان‌شناسانه، كهن‌ترين آثار دوره پارينه سنگي قديم در شرق ايران و در خراسان كشف شده است كه قدمت آن به 800 هزار سال پيش مي‌رسد.

پس از اين كشف، دومين محوطه متعلق به عهد پارينه‌سنگي قديم در استان سيستان‌وبلوچستان شناسايي شد. اين سكونتگاه‌ها بيشتر در دره‌ها و بستر رودخانه‌ها، به‌ويژه در دامنه تپه‌ها قرار دارند. تاكنون نيز چندين هزار قلعه ابزار سنگي متعلق به همان دوره در اين استان شناسايي شده كه قدمت آنها به 70 تا 100 هزار سال پيش مي‌رسد.

تپه بمپور در غرب قلعه تاريخي بمپور و در شهرستان ايرانشهر به دوران بيش از تاريخ تعلق دارد. از ديگر محوطه‌هاي مهم اين دوره استان مي‌توان به اطراف كوه دامب، ده‌قاضي، پيركنار و ماگون اشاره كرد.

 عكسهاي جمعي از سرداران و نامداران بلوچستان ايران و پاكستان براي اولين بار روي شبكه جهاني اينترنت قرار گرفت براي مشاهده عكس ها به آدرس زير مراجعه فرماييد لازم به يا آوريست عكس ها مربوط به برخي از بزرگان مي باشد كه براي غني تر شدن هرچه بيشتر اين صفحه نياز به كمك شما دوستان است تا با ارسال عكس ها و زندگي نامه ديگر سرداران و نامداران بلوچ در معرفي آنها با ما شريك گرديد با تشكر بلوچ خان

توجه : ممكن است بدليل سرعت پايين اينترنت در ايران صفحه دير بارگذاري گردد براي بارگذاري سريعتر صفحه عكس ها در دوصفحه قرار داده شده اند
http://sardaranbalouch.tripod.com/sardaran_balouchista/

همچنين براي مشاهده عكس ها مي توانيد به آدرس هاي زير مراجعه كنيد

http://balouchkhanpic.persianblog.com

 مجموعه ايي منحصر بفرد از تصاوير علما و انديشمندان اهل سنت ايران

براي ديدن تصاوير علما و انديشمندان اهل سنت ايران  كه براي نخستين بار بصورت مجموع در شبكه اينترنت قرار گرفته اند به آدرس پايين سر بزنيد

http://www.olamapic.mihanblog.com

براي ديدن مطالب عمومی چون آموزش نرم افزار دانلود نرم افزار دانلود موسيقی خريد کتاب و ...

ینک های بلوچ خان در کنار صفحه است در ضمن برای ديدن مطالب عمومی چون آموزش نرم افزار دانلود نرم افزار دانلود موسيقی خريد کتاب و ... به سايت جامع و کامل مينگل خان به آدرس  زير مراجعه فرماييد

http://mingalkhan0.tripod.com

همچنين  برای مشاهده سايت انگليسي و فارسي  بلوچ خان انلاين به آدرس

BALOUCHKHANONLIN

http://www.balouchkhanonline.tk/

مراجعه فرماييد

همچنين براي مشاهده  سايت انگليسي بلوچ خان به آدرس زيرمراجعه نماييد  

http://balouchkhan.tripod.com

بلوچستان را بيشتر بشناسيم

براي شناخت بيشتر بلوچستان به صفحه جديد "بلوچستان را بيشتر بشناسيم "

به آدرس زير نيز سر بزنيد

http://www.olamapic.blogfa.com

منتظر ايميل هايتان هستيم

email: balouchkhan2001@yahoo.com